Tak, dzieło Hamlet (William Szekspir) to lektura obowiązkowa CKE 2026/2027 na egzaminie z języka polskiego. Opracowanie zawiera streszczenie problemowe, relacje bohaterów, motywy do rozprawki oraz kluczowe ostrzeżenia przed błędem kardynalnym.
Hamlet należy do epoki Renesans. Pod względem rodzajowym i gatunkowym utwór reprezentuje Tragedia szekspirowska (elżbietańska) / tragedia zemsty, a jego akcja rozgrywa się w: Zamek królewski w Elsynorze (Kronborg) w Danii u schyłku średniowiecza / w epoce renesansu. W szkole średniej lektura omawiana jest w: Klasa 2/3 liceum i technikum.
Przygotowanie do analizy utworu Hamlet wymaga nie tylko powierzchownej znajomości wątków fabularnych, lecz przede wszystkim zrozumienia motywacji etycznych bohaterów, ich uwikłania w realia epoki (Renesans) oraz funkcjonalnego powiązania tekstu z uniwersalnymi toposami literackimi. W arkuszu maturalnym egzaminatorzy sprawdzają umiejętność precyzyjnego wnioskowania i formułowania tez interpretacyjnych.
Podczas redagowania rozprawki pamiętaj, aby traktować to dzieło jako nadrzędny lub kontekstowy punkt odniesienia. Zamiast streszczać fabułę, wykaż, jak wybory podejmowane przez postaci ilustrują kluczowy problem postawiony w poleceniu egzaminacyjnym. Twoja teza interpretacyjna musi bezpośrednio odpowiadać na pytanie postawione w temacie arkusza CKE. W rozwinięciu argumentacyjnym unikaj streszczania całych rozdziałów — skup się wyłącznie na tych scenach, decyzjach moralnych i wypowiedziach bohaterów, które bezpośrednio weryfikują postawioną hipotezę badawczą.
Szczególną ostrożność należy zachować w interpretacji motywacji psychologicznych i relacji między postaciami. Pomyłki w przypisaniu kluczowych czynów, pomylenie imion bohaterów pierwszoplanowych lub błędne odczytanie przesłania ideowego dzieła (np. utożsamienie głosu narratora z poglądami autora w prozie tendencyjnej) są kwalifikowane przez komisję jako rażące uchybienia rzeczowe, a w przypadku lektur z gwiazdką mogą skutkować orzeczeniem błędu kardynalnego i wyzerowaniem pracy.
W części ustnej egzaminu dojrzałości utwór ten pojawia się na liście zagadnień jawnych. Wypowiedź monologowa powinna trwać od 10 do 15 minut i składać się z trzech logicznych części: zdefiniowania problemu we wstępie, analitycznego rozwinięcia losów bohaterów w oparciu o konkretne sceny oraz funkcjonalnego odwołania do kontekstu kulturowego. Zadbaj o klarowny układ konspektu oraz poprawność frazeologiczną i terminologiczną.
Warto również zwrócić uwagę na specyfikę kompozycyjną tekstu oraz zabiegi językowe charakterystyczne dla twórczości William Szekspir. Analizując sceny kulminacyjne, egzaminatorzy sprawdzają zdolność ucznia do wskazania, w jaki sposób zastosowane środki stylistyczne, metafory i kontrasty współtworzą warstwę ideową dzieła i wzmacniają wymowę przesłania moralnego. Zastosowanie pojęć takich jak paralelizm kompozycyjny, polifoniczność czy kontrast aksjologiczny maksymalizuje ocenę w kryterium kompetencji literackich.
Przygotowując się do części testowej arkusza egzaminacyjnego, zwróć uwagę na funkcjonalność zabiegów poetyckich oraz konstrukcję świata przedstawionego. Egzaminatorzy CKE w zadaniach otwartych często proszą o wskazanie, jaką rolę w budowaniu nastroju odgrywa opis przyrody, symbolika kolorystyczna lub zastosowane archaizmy i stylizacja językowa.
Poniższy interaktywny moduł diagnozy pozwala błyskawicznie sprawdzić stopień opanowania lektury oraz wyeliminować ryzyko kardynalnych potknięć rzeczowych przed przystąpieniem do egzaminu państwowego.
Zaznacz opanowane elementy problematyki utworu, aby zweryfikować czy Twoja wiedza chroni Cię przed błędem kardynalnym.
Napisana około 1600–1601 roku tragedia 'Hamlet' stanowi szczytowe osiągnięcie teatru elżbietańskiego i psychologicznego dramatu renesansowego. Akcja toczy się na zamku królewskim w Elsynorze w Danii. Młody książę Hamlet wraca ze studiów w Wittenberdze na pogrzeb swego ojca (króla Hamleta) i z przerażeniem odkrywa, że zaledwie niespełna dwa miesiące po śmierci monarchy jego matka, królowa Gertruda, poślubiła brata zmarłego — stryja Klaudiusza, który objął tron Danii. Nocą na murach obronnych zamku strażnicy i przyjaciel księcia, Horacy, prowadzą Hamleta na spotkanie z Duchem jego ojca. Zjawa wyjawia wstrząsającą prawdę: król nie zmarł od ukąszenia węża podczas snu w ogrodzie, lecz został zamordowany przez własnego brata Klaudiusza, który wlał mu do ucha zabójczą truciznę (sok z lulka). Duch żąda od syna pomszczenia haniebnego bratobójstwa, nakazując jednak oszczędzić matkę. Wrażliwy intelektualista Hamlet przeżywa głęboki kryzys moralny ('Świat wyszedł z formy, o zły losie! I jaż to mam go naprawiać?'). Aby zyskać czas na zweryfikowanie słów zjawy i uśpić czujność uzurpatora, książę postanawia udawać obłąkanego ('W tym szaleństwie jest metoda' — stwierdza szambelan Poloniusz). W słynnym monologu 'Być albo nie być' (Akt III, sc. 1) rozważa sens istnienia, samobójstwo jako ucieczkę przed złem świata oraz paraliżujący wpływ sumienia i myśli na ludzki czyn. Aby zdobyć niezbity dowód winy Klaudiusza, Hamlet wykorzystuje przybyłą na zamek trupę wędrownych aktorów i wystawia sztukę 'Zabójstwo Gonzagi' (nazywaną przez siebie 'Pułapką na myszy' — teatr w teatrze), odtwarzającą scenę wlania trucizny do ucha śpiącego władcy. Przerażony Klaudiusz przerywa przedstawienie, czym zdradza swoje sumienie. Chwilę później Hamlet zastaje stryja pogrążonego w modlitwie, lecz powstrzymuje się od wbicia miecza, bojąc się, że zabity podczas spowiedzi morderca trafi prosto do nieba. Podczas gwałtownej rozmowy w sypialni matki (Gertrudy) Hamlet przebija szpadą poruszającą się kotarę (arras), sądząc, że kryje się za nią Klaudiusz — w rzeczywistości zabija podsłuchującego szambelana Poloniusza, ojca ukochanej Ofelii i Laertesa. Klaudiusz wysyła Hamleta do Anglii w towarzystwie dworaków Rozenkranca i Gildensterna z tajnym listem nakazującym ścięcie księcia, lecz Hamlet podmienia rozkaz (posyłając na śmierć zdradzieckich szkolnych kolegów) i wraca do Danii. W tym czasie Ofelia, zdruzgotana odrzuceniem przez Hamleta i śmiercią ojca, popada w prawdziwy obłęd i tonie w strumieniu. Podczas jej pogrzebu na cmentarzu (gdzie wcześniej Hamlet rozmyśla nad czaszką dawnego królewskiego błazna Yoricka) dochodzi do starcia księcia z bratem zmarłej, Laertesem. Klaudiusz organizuje podstępny pojedynek szermierczy między Laertesem a Hamletem: Laertes walczy nieubezpieczonym, zatrutym rapierem, a król przygotowuje puchar zatrutego wina. W finale królowa Gertruda nieświadomie wypija toast z zatrutego kielicha i umiera; Laertes rani Hamleta zatrutym ostrzem, lecz w zamieszaniu następuje zamiana broni i Hamlet śmiertelnie rani Laertesa. Umierający Laertes wyjawia spisek króla; Hamlet przebija Klaudiusza zatrutym rapierem i zmusza go do dopicia reszty trucizny. Przed śmiercią książę powierza Horacemu misję opowiedzenia światu prawdy ('Reszta jest milczeniem'), a władzę w Danii obejmuje nadciągający z wyprawy polskiej młody książę norweski Fortynbras.
Książę Hamlet rozpacza po śmierci ojca i pospiesznym ślubie matki Gertrudy ze stryjem Klaudiuszem. Nocą Duch ojca wyjawia Hamletowi, że Klaudiusz otruł go w ogrodzie wlewając truciznę do ucha, i żąda zemsty.
Hamlet przywdziewa maskę obłąkańca; Poloniusz przypisuje to miłości do Ofelii, a Klaudiusz nasyla na księcia szpiegów Rozenkranca i Gildensterna. Hamlet przygotowuje z aktorami przedstawienie 'Zabójstwo Gonzagi'.
Hamlet wygłasza monolog egzystencjalny i odtrąca Ofelię ('Idź do klasztoru!'). Spektakl teatralny demaskuje winę Klaudiusza. Hamlet oszczędza modlącego się króla, a w sypialni matki zabija ukrytego za kotarą Poloniusza.
Klaudiusz wysyła Hamleta na śmierć do Anglii, lecz książę przechwytuje list i wraca do Danii. W Elsynorze Ofelia popada w szaleństwo po stracie ojca i tonie w rzece; Klaudiusz knuje spisek z żądnym zemsty Laertesem.
Rozmowa Hamleta z grabarzami nad wykopaną czaszką błazna Yoricka (motyw vanitas i równości wobec śmierci). Podczas pogrzebu Ofelii Hamlet skacze do grobu i wyznaje swoją miłość.
Pojedynek Hamleta z Laertesem: Gertruda wypija zatrute wino, obaj pojedynkujący się giną od zatrutego rapiera, a Hamlet przed śmiercią zabija Klaudiusza ('Reszta jest milczeniem'). Tron obejmuje Fortynbras.
Zestawienie kluczowych scen, mechanizmu psychologicznego bohatera oraz odejścia Szekspira od reguł antycznych
Na maturze CKE pojęcie hamletyzmu (postawy wewnętrznego rozdarcia, nadmiernej refleksyjności i niemożności podjęcia jednoznacznego czynu w obliczu zła) stanowi jeden z najważniejszych kontekstów dla literatury romantycznej (Kordian Słowackiego) i współczesnej. Poniższa tabela analizuje przełomowe sceny dramatu oraz cechy tragedii elżbietańskiej.
| Węzeł problemowy / Scena dramatu | Przebieg i cytat kluczowy | Znaczenie filozoficzne i maturalne CKE |
|---|---|---|
| 1. Pojęcie hamletyzmu (dylemat myśli i czynu) | Wrażliwy humanista z Wittenbergi postawiony wobec feudalnego nakazu krwawej zemsty rodowej ('Sumienie tedy robi z nas tchórzów'). | Hamlet nie zwleka ze strachu fizycznego, lecz z nadmiaru świadomości etycznej: wie, że zamordowanie Klaudiusza uczyni go kolejnym zabójcą w 'zbrukanej Danii', która jest więzieniem. |
| 2. Monolog 'Być albo nie być' (Akt III, sc. 1) | 'Być albo nie być — oto jest pytanie: / Któż postępuje godniej: ten, kto biernie / Stoi pod gradem zajadłych strzał losu, / Czy ten, kto stawia opór morzu nieszczęść...' | Uniwersalny traktat egzystencjalny: rozważanie walki ze złem świata kontra ucieczka w niebyt (samobójstwo), przed którą powstrzymuje człowieka lęk przed nieznanym snem pośmiertnym. |
| 3. Maska szaleństwa Hamleta vs. prawdziwy obłęd Ofelii | Poloniusz: 'Choć to szaleństwo, jest w nim przecież metoda' vs. śpiewająca piosenki i rozdająca zioła Ofelia w Akcie IV. | Kontrast tragiczny: dla Hamleta obłęd jest świadomym kostiumem błazna pozwalającym bezkarnie mówić prawdę w twarz dworakom; dla niewinnej Ofelii szaleństwo jest autentycznym rozpadem psychiki zmiażdżonej przez intrygi mężczyzn. |
| 4. Teatr w teatrze: 'Pułapka na myszy' (Akt III, sc. 2) | Wystawienie 'Zabójstwa Gonzagi' z dopisanymi przez Hamleta wierszami; Klaudiusz woła 'Światła!' i ucieka z sali. | Sztuka jako zwierciadło natury i sumienia: teatr nie służy rozrywce, lecz staje się narzędziem psychologicznym demaskującym ukrytą zbrodnię władcy. |
| 5. Scena modlitwy Klaudiusza (Akt III, sc. 3) | Klaudiusz klęczy, lecz przyznaje: 'Słowa ulatują w górę, myśl przy ziemi zostaje'; Hamlet chowa dobyty miecz. | Ironia tragiczna: Hamlet rezygnuje z zabicia stryja podczas modlitwy, by nie posłać go do nieba, nie wiedząc, że modlitwa Klaudiusza jest pusta i nieskuteczna — ta zwłoka pociąga za sobą śmierć Poloniusza, Ofelii i Gertrudy. |
| 6. Scena z czaszką Yoricka na cmentarzu (Akt V, sc. 1) | 'Biedny Yorick! Znałem go, Horacy: był to człowiek niewyczerpany w żartach... Gdzież są teraz twoje drwiny?' | Renesansowo-barokowy motyw vanitas i danse macabre: proch wielkiego Aleksandra Macedońskiego i cesarza Juliusza Cezara zrównuje się w ziemi z czaszką dworskiego błazna, kończąc służący do zatykania dziury w ścianie. |
| 7. Trzej synowie mszczący ojców (Hamlet, Laertes, Fortynbras) | Trzy paralelne wątki synów po stracie ojców w kompozycji dramatu. | Paralelizm kontrastowy: Hamlet (paraliż refleksji i sumienia) vs. Laertes (ślepa, porywcza furia zemsty bez pytań o moralność) vs. Fortynbras (zdyscyplinowany, pragmatyczny żołnierz i mąż stanu). |
| 8. Złamanie klasycznej zasady decorum i trzech jedności | Zderzenie wzniosłych monologów z rubasznym humorem grabarzy (Akt V), wielowątkowość, czas akcji rozciągnięty na wiele miesięcy. | Wzorcowy dramat szekspirowski (elżbietański): odrzucenie antycznych reguł Arystotelesa na rzecz dynamicznej psychologii postaci i przemieszania tragizmu z komizmem. |
Zbrodnia Klaudiusza, hamletyzm ('Być albo nie być'), Pułapka na myszy, los Ofelii, czaszka Yoricka i finał w Elsynorze
Sprawdź znajomość kluczowych wydarzeń, bohaterów i symboliki utworu «Hamlet» przed kartkówką, sprawdzianem i maturą ustną.
Klaudiusz wlał śpiącemu w ogrodzie bratu truciznę (sok z lulka) do ucha, a oficjalnie ogłoszono, że króla ukąsił wąż. Hamlet udowadnia mu winę za pomocą 'teatru w teatrze' — wystawiając z wędrownymi aktorami sztukę 'Zabójstwo Gonzagi' ('Pułapkę na myszy'), na której widok przerażony Klaudiusz ucieka z sali.
Hamletyzm to postawa wewnętrznego rozdarcia między nakazem czynu a wrażliwością moralną i nadmiarem refleksji filozoficznej, prowadząca do wahania i niemożności działania. Bezpośrednim spadkobiercą Hamleta w literaturze polskiej jest tytułowy bohater 'Kordiana' Juliusza Słowackiego (który w Akcie I czyta Szekspira, a w Akcie III mdleje przed sypialnią cara).
W sypialni Gertrudy Hamlet przebija szpadą poruszającą się kotarę (arras), będąc przekonanym, że ukrywa się za nią król Klaudiusz. W rzeczywistości za kotarą podsłuchiwał królewski szambelan Poloniusz (ojciec Ofelii i Laertesa).
Yorick był dawnym nadwornym błaznem królewskim, który nosił małego Hamleta na plecach. Scena, w której grabarz wyrzuca z grobu jego czaszkę, realizuje motyw vanitas i danse macabre — przypomina, że wobec śmierci błazen, żebrak i wielki cesarz Aleksander Macedoński obracają się w ten sam proch.
Królowa Gertruda umiera po wypiciu zatrutego wina przygotowanego przez Klaudiusza dla Hamleta; Laertes rani Hamleta zatrutym rapierem, po czym w starciu zamieniają się bronią i Hamlet śmiertelnie rani Laertesa; po wyznaniu prawdy przez Laertesa Hamlet przebija Klaudiusza zatrutym ostrzem i wlewa mu do gardła resztę trucizny, a sam umiera od jadu na ostrzu.
Znajomość motywacji, postaw i relacji kluczowych postaci jest niezbędna do argumentacji w wypracowaniu maturalnym oraz w pytaniach jawnych na maturze ustnej:
Wzorcowy bohater hamletyczny: renesansowy humanista o głębokiej wrażliwości moralnej, zmuszony przez Ducha ojca do wykonania krwawej zemsty na stryju Klaudiuszu. Brzydzi się obłudą dworu w Elsynorze ('Dania jest więzieniem'), zakłada maskę szaleńca i toczy dramatyczną walkę z własnym sumieniem, płacąc życiem za przywrócenie ładu moralnego.
Przebiegły, makiaweliczny polityk i morderca, który otruł własnego brata w ogrodzie, by zdobyć koronę i królową Gertrudę. W odróżnieniu od jednowymiarowych łotrów ma świadomość swojego grzechu (scena bezskutecznej modlitwy), lecz nie potrafi zrezygnować z owoców zbrodni, knując kolejne spiski przeciw Hamletowi.
Uosobienie niewinności, delikatności i tragicznej bezbronności kobiety w świecie męskiej polityki. Posłuszna ojcu i bratu, daje się wykorzystać jako przynęta do szpiegowania Hamleta. Odrzucona przez księcia ('Idź do klasztoru!') i zdruzgotana zabójstwem Poloniusza, popada w autentyczny obłęd i tonie w strumieniu.
Kobieta słaba, kierująca się potrzebą wygody i zmysłowości, która niespełna dwa miesiące po śmierci pierwszego męża poślubiła jego brata. Nie wiedziała o bratobójstwie Klaudiusza; wstrząśnięta oskarżeniami syna w Akcie III budzi w sobie sumienie, a w finale ginie od zatrutego wina przygotowanego dla Hamleta.
Poloniusz to gadatliwy, wścibski dworak i intrygant szpiegujący własne dzieci oraz Hamleta, co przypłaca śmiercią za kotarą w sypialni królowej. Jego syn Laertes stanowi kontrast (foil) dla Hamleta: na wieść o śmierci ojca i siostry bez chwili refleksji moralnej sięga po zdradziecki, zatruty rapier, lecz przed śmiercią jedna się z księciem.
Renesansowy stoik, człowiek honoru i rozumu, jako jedyny na dworze w Elsynorze całkowicie odporny na korupcję Klaudiusza. W finale chce wypić resztę trucizny jak starożytny Rzymianin, lecz na prośbę umierającego Hamleta pozostaje przy życiu, by przekazać potomnym prawdę o tragedii.
Wykorzystaj poniższe sformułowania jako gotowe tezy lub argumenty pomocnicze w tematach z odwołaniem do lektury obowiązkowej:
„Szekspir tworzy archetyp bohatera intelektualisty, którego wrażliwość etyczna i świadomość złożoności świata paraliżują zdolność do prostego, krwawego czynu — wzorzec podjęty później przez polski romantyzm w Kordianie.”
„Dwór w Elsynorze to przestrzeń wszechobecnego szpiegostwa i obłudy, w której Klaudiusz gra rolę troskliwego króla, a Hamlet musi włożyć maskę błazna-szaleńca i posłużyć się 'teatrem w teatrze', by wydobyć prawdę na jaw.”
„Scena na cmentarzu z czaszką błazna Yoricka obnaża marność ludzkiej władzy, sławy i urody: w obliczu grobu kości królów i zdobywców świata niczym nie różnią się od prochu dworskiego trefnisia.”
„Bratobójstwo Klaudiusza nie jest jedynie grzechem prywatnym, lecz zatruwa cały organizm państwowy Danii, zamieniając Elsynor w moralne więzienie, które może zostać oczyszczone dopiero przez krwawą katastrofę finału.”
Poprawne posługiwanie się pojęciami historycznoliterackimi podnosi ocenę w kryterium kompetencji literackich CKE:
Postawa życiowa i psychologiczna polegająca na bolesnym rozdarciu wewnętrznym, przewadze refleksji i skrupułów moralnych nad zdolnością do zdecydowanego działania.
Zabieg dramaturgiczny polegający na wprowadzeniu w obręb akcji właściwej dodatkowego przedstawienia teatralnego oglądanego przez bohaterów dramatu.
Model dramatu ukształtowany w Anglii na przełomie XVI i XVII w., odrzucający antyczną zasadę trzech jedności i decorum na rzecz pogłębionej psychologii i synkretyzmu estetycznego.
Długa wypowiedź bohatera znajdującego się samotnie na scenie, odsłaniająca przed widzem jego najgłębsze rozterki filozoficzne i moralne.
Zgodnie z Informatorem CKE błąd kardynalny skutkuje zerowaniem całej pracy (0 punktów za wypracowanie). Zwróć szczególną uwagę na poniższe pułapki:
Tragedia powstała u schyłku panowania królowej Elżbiety I (ok. 1600–1601) na kanwie dawnej kroniki duńskiej Saxo Grammaticusa o księciu Amlecie. Szekspir przekształcił jednak barbarzyńską sagę o krwawej zemście w renesansowy dramat psychologiczny, w którym bohater wykształcony na protestancko-humanistycznym uniwersytecie w Wittenberdze konfrontuje średniowieczny kodeks honorowej zemsty z chrześcijańskim sumieniem i sceptycyzmem epoki Montaigne'a.
„Być albo nie być — oto jest pytanie.”
Zastosowanie na maturze: Początek najsłynniejszego monologu egzystencjalnego Hamleta w Akcie III, sc. 1.
„Źle się dzieje w państwie duńskim.”
Zastosowanie na maturze: Słowa oficera Marcellusa (Akt I, sc. 4) po ukazaniu się Ducha króla na murach Elsynoru — diagnoza moralnego rozkładu władzy.
„Choć to szaleństwo, jest w nim przecież metoda.”
Zastosowanie na maturze: Spostrzeżenie szambelana Poloniusza (Akt II, sc. 2) dostrzegającego ukrytą logikę w rzekomym obłędzie księcia.
„Słabości, imię twoje — kobieta!”
Zastosowanie na maturze: Gorzki okrzyk Hamleta (Akt I, sc. 2) skierowany pod adresem matki Gertrudy po jej pospiesznym ślubie ze stryjem.
„Reszta jest milczeniem.”
Zastosowanie na maturze: Ostatnie słowa umierającego księcia Hamleta wypowiedziane do przyjaciela Horacego w finale tragedii (Akt V, sc. 2).
Rola utworu w Formule 2023/2026: W wypracowaniu maturalnym z języka polskiego Centralna Komisja Egzaminacyjna wymaga funkcjonalnego odwołania się do wybranej lektury obowiązkowej oraz kontekstu teoretycznoliterackiego, historycznego, biograficznego lub filozoficznego. Utwór ten doskonale sprawdza się jako tekst bazowy lub kontekstowy w tematach dotyczących kondycji ludzkiej, wyborów moralnych, odpowiedzialności jednostki za wspólnotę, konfliktów pokoleniowych oraz zderzenia wzniosłych ideałów z brutalną rzeczywistością społeczną.
Kryterium bezbłędności rzeczowej i uniknięcie błędu kardynalnego: Egzaminatorzy CKE weryfikują precyzję faktograficzną: mylenie motywacji bohaterów, przekręcanie kluczowych zwrotów akcji lub przypisywanie utworowi wymowy sprzecznej z zamysłem autora grozi orzeczeniem błędu kardynalnego (w przypadku lektur z gwiazdką) lub utratą cennych punktów za kompetencje literackie i kulturowe. Przed przystąpieniem do pisania eseju warto powtórzyć siatkę relacji postaci oraz zweryfikować chronologię zdarzeń.
Budowanie argumentacji i funkcjonalnego kontekstu: Aby uzyskać maksymalną liczbę punktów w kryterium A (kompetencje literackie i kulturowe), nie streszczaj fabuły, lecz zanalizuj postawę wybranego bohatera w odniesieniu do tezy postawionej we wstępie. Wykorzystaj gotowe formuły interpretacyjne z naszej bazy motywów oraz zestaw to dzieło z innym utworem z innej epoki literackiej, wykazując ewolucję toposu i uniwersalny charakter dylematu moralnego.
Zalecenia kompozycyjne i sformułowania problemowe: Wprowadzając ten utwór do części argumentacyjnej pracy maturalnej, warto zastosować akademickie formuły analityczne: „Autor ukazuje wielowymiarowość postaw moralnych w sytuacji granicznej...”, „Dzieło stanowi reprezentatywny przykład polemiki z dominującym w epoce światopoglądem...”, czy „Kreacja postaci demaskuje mechanizmy rządzące ówczesną strukturą społeczną”. Zastosowanie zniuansowanej terminologii filologicznej oraz precyzyjne wskazanie funkcji zabiegów kompozycyjnych pozwala uzyskać najwyższe noty egzaminacyjne w kryterium poprawności językowej, spójności wywodu oraz zakresu środków stylistycznych.
